هیچ کس دوست ندارد یک انبر دندانپزشکی که قبلاً در دهان فرد دیگری بوده وارد دهانش شود! دلیل آن هم واضح است؛ هزاران نوع آلودگی، باکتری و ویروس به راحتی از طریق لوازم و تجهیزات آلوده دندانپزشکی به راحتی منتقل میشوند. پس تمیز کردن و استریل لوازم دندانپزشکی یکی از مهمترین کارهایی است که باید در کلینیکها و مطبهای دندانپزشکی انجام شود.
بنابراین استریل لوازم دندان پزشکی یکی از مواردی است که باید در کلینیک های دندانپزشکی توجه خاصی نسبت به آن ها صورت گیرد و وسایلی که دوباره مورد استفاده قرار می گیرند، باید گندزدایی یا استریل شوند.
تعریف استریلیزاسیون ( استریل لوازم دندانپزشکی)
فرآیندی است که بهوسیله آن تمام سلولهای زنده و ویروسها از بین رفته و یا از روی یک شیء زدوده میشوند . استریل کردن یک اصطلاح مطلق بوده و علت آن،این است که تقریبا اشیاء به حالت استریل باقی نمیمانند. حتی اگر یک میکروب زنده در یک محیط یا روی یک شیء وجود داشته باشد آن شیء یا محیط استریل نخواهد بود .لوازم و تجهیزات
استریل لوازم دندانپزشکی در دستگاه اتوکلاو :
اتوکلاو ها دستگاه هایی هستند که با استفاده از بخار اشباع برای اسریل کردن لوازم و تجهیزات آزمایشگاهی و درمانی در دما و فشار بالا استفاده می شوند که فشار کار 5.2 بار و دمای استریل 134 درجه سانتی گراد و زمان قرار گیری در این فاز 15 تا 60 دقیقه است است که به نوع دستگاه نیز بستگی دارد.-لوازم و تجهیزات
این دستگاه در اکثر مراکز درمانی جزو جدایی ناپذیر لوازم و تجهیزات استریل به حساب می آید. همچنین این دستگاه در تمامی مراکز درمانی و کلینیک ها و مطب های دندان پزشکی برای استریل کردن و از بین بردن تمامی میکروب ها بر روی سطح داخلی و خارجی تجهیزات دندانپزشکی مورد استفاده قرار می گیرد.در دندانپزشکی ابزار ها ارتباط و تماس مستقیم با خون و بدن شخص دارد برای استریل کردن سوزن های تزریق زیر پوستی باید اقدامات مهمی در نظر گرفته شود.بخاری که در اتوکلاو ها تولید می شوند قادر به از بین بردن همه این عوامل را دارد که موجودات زنده بسیار اندکی قادر به زنده ماندن در این شرایط هستند. اگر تجهیزات مورد نظر را در اتوکلاو قرار دهیم مطمون میشویم که تمیزشده و فاقد از هر گونه آلودگی میشوند.
از مسائل چالش انگیز و بحث برانگیز در دانش دندان پزشکی موضوع عفونت است که همیشه موضوعی مهم و نگران کننده برای بیماران و از دغدغه های جدی و پر اهمیت برای دندان پزشکان است.استفاده کردن از انواع تجهیزات و محلول ها تا حد کمی به استریل کردن تجهیزات کمک کرده اما با حساسیت و چشمگیر شدن این موضوع از دستگاهی به نام اتوکلاو استفاده می شود به دلیل اینکه اتوکلاو سریع ترین و مطمئن ترین دستگاه برای ضد عفونی است زیرا استرلیزه کردن محصولات را در بالاترین سطح اطمینان قرار می دهد .
انواع دستگاه های اتوکلاو :
با توجه به نوع ابزار آلات، اتوکلاوها به سه کلاس N,S,B طبقه بندی می شوند. این طبقه بندی به منظور صحت عملکرد استریلیزاسیون با توجه به نوع وسایل صورت می گیرد.
اتوکلاو نوع N: بر اساس استاندارد این اتوکلاو قادر است ابزارآلات جامد بدون پوشش را استریل کند. بدین ترتیب تضمینی برای استریل وسایل پوشش دار (اعم از پارچه یا کاغذهای مدیکال) و نیـز وسـایل حفره دار وجود ندارد. این سیستم فاقد پمپ Vacuum است. اما در طراحی بعضی از کــارخـانجـات سـازنـده در ایـن نـوع اتـوکـلاو سیستم خشک کن و نیز امکان استریل وسایل پک شده در کاغذهای مدیکال وجود دارد.-لوازم و تجهیزات
اتوکلاو نوع S: وسایلی که در این نوع اتوکلاو می توان اسـتـریـل کرد توسط کارخانه سازنده مشخص می شود. این اتوکلاو می تواند ابزار آلات بدون پوشش جامد یا پوشش دار جامد، مواد نساجی مثل پارچه، گاز تک لایه و وسایل سوراخ دار نوع B را استریل کند. یک اتوکلاو کلاس Sمی تواند با پمپ وکیوم یا بدون آن تجهیز شود و قطعا دارای سیکل خشک کن است.
اتوکلاو نوع B: ایــــن اتــــوکــــلاو مــــی تـــوانـــد انـــواع ایـنستـرومنـت هـا بـرای مثـال پـک شـده و نشـده جامد، مواد نساجی و اینسترومنت های سوراخ دار نوع Bو نوع A را استریل کند. اتوکلاوهای کلاس Bدارای پمپ وکیوم قدرتمندی هستند.
استریل لوازم دندانپزشکی در دستگاه اولتراسونیک :
استریل لوازم و تجهیزات دندانپزشکی در اولتراسونیک ساده است. به ترتیب مراحل زیر عمل کنید:
۱. ابتدا مخزن حمام اولتراسونیک را با آب مقطر و محلول ضدعفونی کننده پر کنید. برای اینکار به ازای هر چهار لیتر آب 25 تا 85 گرم ماده ضدعفونی کننده اضافه کنید. این مقدار به طور دقیق در راهنمای مواد ضدعفونی کننده نوشته شده است. پاک کننده های آنزیمی که حاوی حداقل یک آنزیم پروتئولیتیک (پروتئاز) باشد، این توانایی را دارد که مواد پروتئینی چسبنده از جمله خون و بزاق را در آب حل کنند.
۲. دمای دستگاه را روی 40 درجه بگذارید. در این دما شستشو و ضدعفونی همزمان انجام میشود. دما نباید بیشتر از این حد باشد چون مانع از استریل لوازم دندانپزشکی میشود. در دمای بالا، پروتئین موجود در خون سفت شده و تمیز کردن آن سخت خواهد شد. درجه حرارت بالا در دستگاه اولتراسونیک زمانی کاربرد دارد که خون روی لوازم خشک شده باشد.
۳. دستگاه را 5 تا 10 دقیقه بدون وسایل روشن کنید. با این کار محلول تمیز کننده به حالت گاز در حبابهای تولید شده در حمام اولتراسونیک به دام خواهد افتاد؛ این عمل گاز زدایی می باشد و در استریل لوازم دندانپزشکی اهمیت دارد زیرا در فرایند تبدیل محلول تمیز کننده به گاز، مقداری انرژی هدر میرود و این امر روی عملکرد نهایی دستگاه تاثیر منفی دارد.-لوازم و تجهیزات
۴. ابزار دندانپزشکی را داخل سبد مخصوص دستگاه اولتراسونیک قرار دهید. سپس سبد را داخل حمام اولتراسونیک بگذارید و دستگاه را روشن کنید. در مدت زمان هفت تا نهایت 20 دقیقه استریل وسایل دندانپزشکی به طور کامل انجام میشود. این زمان بسته به میزان آلودگی و نوع ابزار می باشد.
۵. در پایان، دستگاه را خاموش و سبد را از آن خارج کنید. در صورت تمیزی، آنها را با آب مقطر بشویید و بگذارید خشک شوند.
تفاوت استریل کردن با ضد عفونی کردن
استریل کردن یا Strelization به فرایندی گفته می شود که طی آن تمامی موجودات زنده و غیر زنده از سطح وسایل حذف گردند. در واقع استریل بودن یک واژه مطلق است و هیچ درجه ای ندارد. یک وسیله یا استریل هست یا اینکه نیست.
ضدعفونی کردن به معنی کاهش تعداد میکروارگانیسم های روی وسیله به اندازه ایست که توان ایجاد بیماری در انسان را نداشته باشند.ضدعفونی کردن با قرار دادن وسایل در محلولهای شیمیایی صورت میگیرد به هیچ عنوان برای وسایل برنده در دندانپزشکی کافی نمی باشد.
استریل کردن وسایل تنها راه کاملا مطمین جهت جلوگیری از انتقال احتمالی بیماری در مطب دندانپزشکی می باشد. برای استریل کردن وسایل آنها را در دستگاه اتوکلاو و یا فور تحت فشار آب و حرارت بالا به مدت مناسب قرار میدهند تا هر گونه موجود زنده روی وسایل از بین برود.